Yeraltı Zenginlikleri

|

---

Yeraltı Zenginlikleri
Seydişehir'de Tarım
Seydişehir Ekonomisi

Türkiye’nin birçok kesiminde olduğu gibi bölge yaklaşık 5 milyon yıl önce (Alt pliyo-sen dönemi) çökmeye başlamış ve kömür oluşumuna uygun bir gölsel-bataklık havzası olmuştur.

Seydişehir ilçesinde tespit edilen, atıl durumdaki ve halihazırda işletilen yeraltı zenginliklerini şu başlıklar altında toplayabiliriz.

1. Linyit Yatakları

2. Endüstriyel Hammaddeler

3. Metalik Maden Yatakları

4. Su ve Jeotermal Enerji Kaynakları

4.1.LİNYİT YATAKLARI

Seydişehir yöresinde birçok mevkide tespit edilip kısmen küçük çaplı işletmeler şeklinde çalıştırılan linyit yatakları Şarkikaraağaç-Eğridir’e kadar uzanan geniş Neojen havzanın içerisinde yeralan yataklardır. Bu kömür yataklarının en önemli özellikleri

- Düşük kalori değeri

- Yüksek nem içeriği

- Yüksek kül oranı

- Yüksek kükürt içeriği

- Düşük mukavemet ve yüksek dağılabilirlik olarak sıralanabilir.

Türkiye’nin birçok kesiminde olduğu gibi bölge yaklaşık 5 milyon yıl önce (Alt pliyo-sen dönemi) çökmeye başlamış ve kömür oluşumuna uygun bir gölsel-bataklık havzası olmuştur. Oluşan kömür yatakları genellikle marndan oluşan yeryer kiltaşı seviyelerinide kapsayan kayaçlarla ilgilidir.

1980-1983 yılları arasında M.T.A. tarafından Seydişehir-Beyşehir linyit havzasında yapılan çeşitli etüdlerden elde edilen sonuçlara göre bu kömürler, linyit ve turba-linyit arası özelliklidir ve düşük ısılı kömürler sınıfına dahil edilirler.

Seydişehir yöresinde bulunan bu kömürler, Başavşar-Irmaklı arasında iki, Çavuş köyü civarında bir tane olmak üzere açık ocak şeklinde zaman zaman işletilmektedir. Şehir içi ısınma amacı için kullanılamayacak özellikli olduğundan farklı kullanım alanlarında kullanılabilirliği ayrıca etüt edilmeli, bu alanların pazar durumu araştırılmalıdır. Bu alanlar,

- Sanayi tesisleri

- Enerji üretim tesisleri

- Yüksek kalorili kömürlerle paçalanarak pelet kömür üretimi

olarak sınıflandırılabilir.

Sanayi tesislerinde kullanımı:Günümüzde faaliyet gösteren sanayi tesislerinde düşük kalori değerli katı yakıtların kullanılmasına yönelmektedir. Bunun sebebi başta ısıl işlem maliyetlerinin düşürmesi olmak üzere, mevcut düşük değerli kömürlerin değerlendirilmesidir. Ayrıca kömür yatağının kullanma alanına uzaklığıda etkili olmaktadır. Düşük değerli kömürleri kullanan sanayi dallarına şunlar örnek verilebilir.

- Yapı malzemesi (tuğla, kiremit, gazlı beton ve ürünleri) sanayii

- Şeker fabrikaları

- Diğer sanayii kolları

Enerji üretim tesislerinde kullanımı : Termik santrallerde elektrik üretimi için kullanılan hammadde, düşük kalorili kümürdür. Seydişehir-Beyşehir yöresi kömürleri, önceki yıllarda, kurulacak bir termik santralle değerlendirilmesi gündeme gelmiştir. Üretilecek elektrik enerjisi ise, Seydişehir Alüminyum tesislerinde kullanılması düşünülmekteydi. Ancak Oymapınar barajının devreye girmesiyle tesisin enerji problemi tamamen çözülmüş ve konu askıya alınmıştır. Termik santralin kurulmasına engel teşkil eden bir diğer olumsuz yönde, Özellikle Beyşehir gölü ve civarında tespit edilen görünür 165 milyon ton kömür yatağının büyük kısmında yeraltı su tablasının yüksek olması dolayısıyla işletmeciliğin zor olacağıdır. Bunlardan başka kurulabilecek bir termik santrallerin çevrede meydana getirebileceği tahribat çok iyi etüt edilip, karşı önlemler iki fizibite çalışmalarıda yeralmalıdır. Bir termik santralin atıkları kül ve kullanılmayan proses suyudur. Ayrıca baca gazı olarak, boğucu ve zehirleyici CO2, CO2, SO2, CH4 gibi gazların ve uçucu partükülleri kısmen tutulamayacağıda dikkate alınmalıdır. Seydişehir yöresinde özel şahıslarca işletilen kömürlerin pazar imkanlarını başında, çevrede kurulu (Ankara-Çayırhan, Kütahya-Tunçbilek, Seyitömer) santraller görülmektedir.

Pelet (Biriket) Kömür Üretimi :Düşük kaliteli kömürlerin yerinde değerlendirilmesi için en uygun yöntemlerin başında, daha yüksek değerli kömürlerle karıştırılıp peletlenmesi ve ev yakacağı olarak kullanılması gelmektedir. Son yıllarda, özellikle Kütahya-yöresinde küçük çaplı işletmeler şeklinde uygulama alanı bulmuş bir daldır. Düşük değerli (düşük kalorili, yüksek kül oranlı, yüksek S içerli vs.) kömürlerin daha yüksek değerli kömürlerle parçalanarak ki, alçı gibi bağlayıcılarla peletler oluşturulmaktadır. Küçük bir işletme için bir eleme düzeneği, pres, nakliye bantları, torbalama makinası ve yan tesisleri (trafo, pompa, su deposu vs.) yeterlidir. İlk tesis açma maliyetleri ve işletme maliyeti yanısıra elde edilecek peletlerin özellikleri, dışardan alınacak yüksek değerli kömür özelliği ve karışım oranına bağlı olacağından geniş ön etütlere ihtiyaç olacaktır.

KÖMÜR İŞLETMECİLİĞİ KONUSUNDA BİR GİRİŞİMCİNİN GÖRÜŞLERİ

“İlçemizin toprakları maden dolu” tabiri ile yola çırarsak, çok abartmamış oluruz. Bir tarafta Alimünyum madenleri diğer tarafta kömür madenleri. Benim esas konum kömür işidir. Yıllarımı hep kömür aramaya verdim, param pulum da hep bu uğurda gitti. Neticede 1997 yılı Mayısında Gevrekli sınırlarındaki rezervi ve kalitesi yönünden iyi olan linyit kömürü ocağını değerli iş adamımız Hasan Ali Can beyle işletmeye açma noktasına getirdik. 10 yıllık uğraşılarım neticesinde İlçemize bağlı Irmaklı köyünde, Çavuş nahiyesinin sınırları içerisinde kömür rezervelerinin mevcut olduğunu bizzat yaptırmış olduğum sondajlarla tesbit ettirdim.

Bölgemizdeki kömürler 3.300, Gevrekli ocağındaki kömürler ise 4.000-5.500 kaloriye sahiptir. Bu da dağ kesimlerinde daha da kaliteli kömür rezervelerinin olabileceğini gösteriyor. Fırsat buldukça çevremizdeki madenleri ve kömür olabilecek yerleri araştırmaya devam edeceğiz. Kömürle yatıp kömürle kalkmam dolayısı ile, bu iş bana oldukça zevkli gelmeye başladı. İnşaallah ileri yıllarda bölgemiz kömürleri ile de namlanır. Günden güne hızlı bir gelişme gösteren İlçemizin korkmayan cesur ve atak iş adamları sayesinde daha ileri gideceği kanaatı ile şimdiden herkese başarılar dilerim.

4.2. ENDÜSTRİYEL HAMMADDELER

Seydişehir yöresinde tespit edilen ve zaman zaman işletmeye de açılan endüstriyel hammaddeleri şöyle sıralayabiliriz,

- Mermer yatakları

- Barit yatakları

- Kil yatakları

-Tuğla, kiremit toprakları

- Diğerleri (boyutlandırılabilecek veya parçalandırılıp ufalandırılabilen taşlar, kum, kireç, vs.)

4.2.1.Mermer yatakları

Seydişehir yöresinde tespit edilen mermer türleri,

- Kristalize kireç taşları ve kısmen gerçek mermerler

- Traverten

- Oniks

Ticari anlamda kesilip parlatılan her tür taş mermer sınıfına dahil edilmektedir. Son yıllarda inşaat sektöründeki büyük gelişmeler ve mermer tanımının geniş bir anlam taşıması kömürle beraber madencilik sektörünün lokomotatifi olmasını sağlamıştır.

Yöremizde, özellikle kaliteli sınıfa girebilecek oniks yatağı (Yeniceköy) ve diğer orta ve kalitesi düşük birçok mermer yatağı mevcuttur. Mermer ocağı işletmeciliğinde sınırlayıcı en önemli faktörler çıkarılabilecek blok boyutları ve kalifiye eleman teminidir. Bu iki önemli faktör ilk etütlerde çok iyi incelenmelidir. Ayrıca pazar açısından mermerin renk, parlaklık, desen gibi görünüm özellikleri ve mukavemet, atmosferik şartlarla dayanımı gibi özellikler ile ocağın pazara veya işlenme tesisine olan uzaklığıda etkili olmaktadır. Ilıca mevki travertenleri, Beldibi kristalize dolomitik kireçtaşları. Çaltepe mevki kristalize kireçtaşları bilinen ve kısmen çalıştırılmış mermer yataklarıdır.

Mermer işletmeciliği, ocak işletmeciliği yanısıra işlenmesinde kapsar. Ancak Mermerin işlenmesi için gereken tesis maliyeti ocak işletmeciliğinden çok daha fazla olduğundan genellikle ocaklar üretilen bloklar merkezi işleme tesislerine gönderilerek işlenir ve mermer plakaları elde edilir.

Katarkt denilen kesme, biçme ve yan aygıtları içeren mermer işleme tesisleri civarda Uşak, Afyon merkez ve civarı ile Konya merkezde bulunmaktadır.

Mermer ocağı ve işleme tesislerinde kırıntı mermerler yan ürün olarak elde edilip mozayik yapı malzemesi ve mıcır olarakta kullanılma imkanı bulunmaktadır.

4.2.2.Barit Yatakları

Barit kullanım alanı çok geniş bir endüstriyel hammaddedir. Kullanımı alanlarını, Boya, Lastik, Cam, Sondaj, Tıp, Dericilik, Fotoğraf, Şeker endüstrisi, seramik, emaye, optik, nükleer satntraller ve diğer baryumlu bileşiklerin kullanıldığı dallar olarak sıralanabilir.

Bu derece geniş bir kullanım alanına sahip olan baritin dünya ve ülkemizde üretim ve kullanımın artması ve sonuç olarak barit endüstrisinin gelişmesi, öncelikle barit rezervlerinin miktar ve kalite olarak bilinmesi ve bunlardan mümkün olan en üst seviyede faydalanılmasına bağlıdır.

Yeniceköy’ün kuzeyinde geçmiş yıllarda çalıştırılan barit ocağı, son yıllarda baritin pazar sıkıntısı sebebiyle çevremizdeki diğer barit ocakları gibi kapatılmak zorunda kalmıştır.

Ülkemizin ve Avrupanın en büyük barit yatakları Hüyük, Şarkikaraağaç ilçeleri sınırlarındadır ve bir kısmı kapatılmış bir çok ocak mevcuttur. Bu yataklardaki baritler, dünya kalitesi üzerindedir. Pazar imkanlarının gelişmesiyle istihdam ve gelir kaynağı olacağı muhakkaktır. Yeni açılın Konya-Antalya yolu mümkün pazarları daha da yakınlaştırdığından diğer sanayi ürünleri gibi baritinde pazarlanmasında avantaj sağlayabilecektir.

4.2.3.Kil Yatakları

Konya-Seydişehir arasında yeralan volkanik kayaçlarla ilgili kil yatakları ülkemizin en önemli kil yataklarıdır. Killer, bentonit ve kaolen şeklindedir. Doğanbey kasabası civarında görünür 2 milyon ton kaolen, 3 milyon tonun üzerinde bentonit tespit edilmiştir. Aynı yataklarla ilişkili ilçemizin kuzay ve kuzeydoğu kesimlerinde yer alan kil yatakları incelenip değerlendirilmelidir.

Kaolen, %50’si kağıt sanayinde olmak üzere, birçok sanayi dalında katkı ve dolgf malzemesi olarak kullanılır. Lastik, boya, kauçuk, seramik, deterjan, ilaç, gübre, kozmetik, gıda, çimento, tekstil diğer kullanım alanlarıdır.

Bentonit ise, Seramik, kağıt, sondaj, deterjan, ilaç, kimya sanayiinde kullanılır.

4.2.4.Tuğla, Kiremit Toprağı

Genç karasal çökelme ürünü olan killi topraklar, tuğla ve kiremit hammaddesi olarak kullanılırlar. Özellikle Hüyük ilçesinde kaliteli ve yüksek rezevde hammadde mevcuttur. Aynı jeolojik şartlarda bölgemizde yeralan topraklar incelenip aynı amaçla değerlendirilebilir.

Seydişehir’de özel bir kuruluşun tuğla işletmesi mevcut olup bu sanayiin gelişmesi yeni yatakların bulunmasıyla gelişeceği muhakkaktır.

Diğerleri (Boyutlandırılabilecek veya parçalandırılıp, ufalandırılabilen taşlar,kum,kireç vs.)

Yol ve yapı inşaatı alanında kullanılan mıcır gibi çeşitli tane boylarında ufalandırılıp boyutlandırılabilen taşlardan en uygun tür kireçtaşı olup, bölgemizde ençok bulunan kayaç türüdür. Bölgemizde mıcır üretimi yapan birisi belediyeye bağlı, diğeri yol inşaatını gerçekleştiren şirkete ait iki adet taş ocağı ve konkasör tesisi faaliyettedir.

Kireçtaşının bir diğer kullanımı da kirecin kaynağı olacaktır. Bunun için kireçtaşında yeterli miktarda CaCO3 mevcudiyeti geklidir. Önceki yıllarda Etibank bünyesinde açılan bir kireç ocağı bu sebepten kapatılmıştır. Bölgedeki kireçtaşları üzerinde yapılacak detaylı analizler kireç kaynağı olabilecek kalitede kireçtaşlarının varlığını ortaya koyacaktır.

Bölgemizde, tabii olarak boyutlanmış kum ve çakılların bulunduğu akar su kaynakları vardır. Halen Çarşamba Çayı boyunca özel şahıslarca işletilen kum-çakıl ocakları vardır. Ayrıca kum kaynağı olabilecek kum taşlarına da bölgede sık rastlanmaktadır.

4.3. METALİK MADEN YATAKLARI

Seydişehir ve civarında bilinen metalik maden yataklarını başta boksit olmak üzere krom, manganez, cevherleri ve yan ürün olarak alınabilecek mineral ve metallerdir.

4.3.1.Boksit

Bilindiği gibi, ülkemizin en önemli boksit yatakları Seydişehir’dedir. Bölgedeki yataklar ortalama %55-61 AI2O3 tenörlü ve yaklaşık 30 milyon rezerve sahiptir. Etibank’a ait iki adet ocaktan yaklaşık 300.000 ton/yıl tüvenan cevher üretilip, izabe tesislerinde yaklaşık 60.000 ton/yıl metalik alüminyum üretilmektedir. Ülkemizin alüminyum tüketiminin yaklaşık %40’ını karşılayan Etibank Alüminyum tesislerinde 3.000 civarında insan istihdam edilmektedir. Tesislerde yan ürün olarak Na2 SO4 üretimi ve sentetik zeolit üretimi de gerçekleştirilmektedir.

Bugün tesis atığı olan kırmızı çamurdan üzerinde birçok araştırma yapılmasına rağmen, herhangi bir somut adım atılmamıştır. Bu aşartırmalar şu başlıklar altında incelenebilir.

- Kırmızı çamurun yapı malzemesi olarak kullanılması.

- Yol yapımında dolgu maddesi olarak kullanılması.

- Vanadyum, Galyum, Demir, Titanyum gibi metallerin kazanılması.

- Kimya sanayiinde,

- Seramik sanayiinde kullanımı (ayrı yöre killeri ile karıştırılarak).

- Absorban olarak (diğer sanayii atıklarındaki zehirli metalleri tutmada)

4.3.2.Demir, Krom ve Manganez

Seydişehir civarında az sayıda demir, krom ve manganez zuhurları mevcut olup, Yeşildağ ve çamlık kasabalarında düşük tenörlü ve rezervli iki adet krom işletmesi mevcuttur.Yöre boksit cevheri dışında metalik maden yatakları açısından fakirdir.

4.4. SU VE JEOTERMAL ENERJİ KAYNAKLARI

Seydişehir ve civarı su kaynakları açısından oldukça zengindir. Güneybatı Toroslar ve Beyşehir Gölü kökenli karsktik yapıya bağlı yeraltı ve yerüstü su kaynakları, sadece bölgemiz için değil. Konya Ovası Projesi olarak bilinen geniş bir proje dahilinde değerlendirilmektedir. Sulama amacına yönelik projeler halihazırda gölet, sulama kanalları inşaaları halen devam etmekte olup özellikle Çarşamba çayında su kaybını önleme amacı ile kanalın sızdırmazlığına yönelik çalışmalar genişletilmelidir.

Orta Anadolu-Neojen-Kuvarterner volkanitlerinin, Seydişehir yöresi volkanitleri jeotermal enerji yönünden önemli olabilir. Bu sebeple sahanın CO gazı yönünden detay incelenmesi gerekmektedir. Seydişehir yöresi, yakın çevrede yeralan sıcak su kaynakları ile birlikte değerlendirilmelidir. Ilıca tepe mevki jeotermal enerjinin varlığına delil teşkil etmektedir.

Kızılcaköy sodalı su, Ilıcatepe kaplıcası şifalı sular kapsamına dahil edilip edilemeyeceği detay edütlerle tespit edilip, bunlardan ne şekilde yararlanılabileceği gerekli filtrasyon (katı-iyon-bileşik) çökeltme ve diğer katı-sıvı ayrım imkanları incelenmelidir.

Sonuç: Seydişehir ve yöresi yeraltı zenginikleri bugüne kadar yeterince değerlendirilememiştir. Milyonlarca yıl süren jeolojik zamanlarda oluşan zenginliklerin atıl bırakılmadan, başta ülke ekonomimiz olmak üzere katkısı biran evvel sağlanmalıdır.

Yeraltı zenginliklerimizin kazanılması amacıyla, bilhassa Üniversite-Bakanlık-TÜBİTAK işbirlikleri geliştirilmelidir.

Oluşturulacak çalışma guruplarının konunun uzmanı insanlardan seçilmesi gerekli imkanların sağlanması ve proje sonuçlarının ivedilikle uygulamaya konulması ile yeraltı zenginlikleri en ekonomik biçimde ortaya çıkarılacak ve milletimizin hizmetine sunulacaktır.